Họa sĩ Nguyễn Phan (1940- 2010) tên thật Phan Ngọc Nam, trưởng thành từ môi trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế – một trong những cái nôi đào tạo mỹ thuật quan trọng của miền Trung.
Năm 1965, họa sĩ Nguyễn Phan nhận Huy chương Bạc tại một triển lãm quốc tế ở Rome với tác phẩm “Trăng thanh bình”. Đây là một dấu mốc đáng chú ý trong giai đoạn đầu sự nghiệp.
Bên cạnh hội họa, ông còn tham gia thiết kế và thực hiện một số công trình tượng đài tại Quảng Nam – Đà Nẵng như Tượng đài Vĩnh Trinh, Đài tưởng niệm Cây Cốc. Việc một họa sĩ tham gia xuyên suốt từ ý tưởng quy hoạch đến tạo hình là điều không phổ biến ở thời điểm đó.
Tranh Nguyễn Phan thiên về cấu trúc gọn, tiết chế chi tiết, nhưng giữ được độ căng trong bố cục. Màu sắc thường trầm, có xu hướng nghiêng về các gam tối, tạo cảm giác lắng và kín. Nguyễn Phan luôn trăn trở sáng tạo, bứt phá, cố vượt chính mình để vươn tới cái mới trong lặng lẽ và khiêm tốn hằng có nơi ông.
Đề tài xoay quanh cảnh và người, nhưng không đi theo hướng tả thực thuần túy. Các hình ảnh như mảng tường cũ, con thuyền, hay nhân vật nữ thường xuất hiện như những motif lặp lại, gợi về một không gian riêng, mang tính nội tâm.
Một số tác phẩm tiêu biểu của ông có thể kể đến: “Thời gian” (1993), “Dấu chân em” (1991), “ Thành Nội” 1995, “Ly rượu trần gian” (2006), “Bến Mộng mơ”(1997), “Đêm Hương Giang” (1995)…. Ở đó, yếu tố hình ảnh không dừng ở mô tả mà nghiêng về cảm nhận, có độ suy tư nhưng không phô bày.
Nhà phê bình Cung Tích Biền ghi nhận ở ông một thái độ làm nghề bền bỉ, ít ồn ào, luôn có xu hướng tự đẩy mình đi xa hơn trong khả năng của chính mình. Hội hoa của Nguyễn Phan có những đặc trưng sau đây bố cục đơn giản mà chặt chẽ đối kháng trong thể tài nhưng thuần nhất ở cá tính, rặt ngôn ngữ ấn tượng, cách biểu cảm của cổ điển song thủ pháp thể hiện mới mẻ, sâu lắng, trữ tình!
Họa sĩ Rừng viết về sự trở lại của ông sau một thời gian gián đoạn như một dòng chảy ký ức đứt quãng nhưng dai dẳng.
Họa sĩ Thân Trọng Dũng cho rằng, ngoài hội họa, những đóng góp trong lĩnh vực điêu khắc và tượng đài của ông cũng đáng được nhắc tới như một phần không tách rời.
Nhà sưu tập Gérard Chapuis nhìn nhận tranh Nguyễn Phan như một không gian có màu sắc Á Đông rõ nét, thiên về cảm giác hơn là lý giải.
Triển lãm “Những năm tháng và sắc màu hoài niệm” do KTS Phan Trường Sơn, con trai và gia đình cố họa sĩ Nguyễn Phan thực hiện, đồng thời giới thiệu đến những người yêu mến mỹ thuật nói chung và bạn bè của họa sĩ Nguyễn Phan nói riêng tập sách “ họa sĩ Nguyễn Phan, những năm tháng và sắc màu hoài niệm”, cũng là tên của Cuộc triển lãm này.
Triển lãm giới thiệu hơn 30 tác phẩm tranh sơn dầu được gia đình lưu giữ, trải dài qua nhiều giai đoạn sáng tác của ông. Triển lãm là dịp để công chúng tiếp cận lại một thực hành hội họa mang tính cá nhân, không ồn ào, nhưng có dấu ấn riêng trong bối cảnh mỹ thuật miền Trung giai đoạn trước.
Triển lãm sẽ diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM: 97 Phó Đức Chính, Bến Thành, Tp Hồ Chí Minh từ ngày 25/05/2026 đến ngày 31/05/2026.
Họa sĩ Phan Trọng Văn
